Od 2026 roku wchodzą w życie istotne zmiany w uprawnieniach Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), które mają na celu wzmocnienie ochrony pracowników zatrudnianych na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowy zlecenia czy o dzieło. Zgodnie z nowymi przepisami, inspektorzy pracy uzyskają możliwość wydania decyzji administracyjnej o uznaniu stosunku prawnego za stosunek pracy, co będzie oznaczało zamianę umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę – bez konieczności wszczynania postępowania sądowego.
Kluczowe założenia zmian:
Inspektor będzie mógł, po przeprowadzeniu kontroli i ustaleniu, że charakter stosunku prawnego spełnia cechy stosunku pracy, wydać decyzję stwierdzającą, że strony łączy umowa o pracę, a nie umowa cywilnoprawna. Decyzja będzie miała rygor natychmiastowej wykonalności.
Podstawą do takiej decyzji będzie stwierdzenie, że praca była wykonywana m.in.:
– osobiście,
– pod kierownictwem pracodawcy,
– w wyznaczonym miejscu i czasie,
– w sposób ciągły,
– za wynagrodzeniem.
W tym celu Główny Inspektorat Pracy opracował nawet pytania pomocnicze dla inspektorów, które aktualnie są w fazie konsultacji. Poniżej przedstawiamy pytania w aktualnym ich stanie.
Pracodawcy będzie przysługiwało prawo złożenia odwołania do sądu. Do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd, obowiązek przekształcenia umowy będzie jednak wiążący. Pracodawcy będą musieli nie tylko zawrzeć umowę o pracę, ale również opłacić składki ZUS, w tym ewentualnie wstecznie – jeśli ustalono, że stosunek pracy trwał już wcześniej.
Nowelizacja ma przeciwdziałać obchodzeniu przepisów prawa pracy i masowemu stosowaniu umów cywilnoprawnych w sytuacjach, które powinny podlegać reżimowi Kodeksu pracy.
Zmiany mają wymusić większą transparentność zatrudniania i ograniczyć tzw. „pozorne samozatrudnienie” czy nadużywanie umów cywilnoprawnych. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność starannego analizowania formy współpracy – szczególnie w branżach, gdzie umowy zlecenia są powszechne.
Jednocześnie nowe uprawnienia PIP będą wymagały od inspektorów pracy dużej odpowiedzialności i precyzji w ocenie sytuacji faktycznej – ponieważ decyzje te będą miały daleko idące skutki prawne i finansowe.
Podsumowanie
Rok 2026 przynosi istotny krok w kierunku ochrony praw pracowniczych. Nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy mają przywrócić właściwe proporcje pomiędzy elastycznością rynku pracy a gwarancjami wynikającymi z przepisów Kodeksu pracy. Przedsiębiorcy powinni odpowiednio przygotować się do tych zmian, analizując zawarte umowy i charakter wykonywanych zadań, aby uniknąć ryzyka decyzji o zamianie ich na etaty.
Przedsiębiorco, nie czekaj! Przygotuj się na możliwe kontrole i zweryfikuj już dziś z naszymi specjalistami swoje umowy cywilnoprawne.
