W dniu 11 września 2024 roku Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów wydał uchwałę w sprawie o sygnaturze akt III CZP 65/23, dotyczącą sposobu ustalania odszkodowania w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Uchwała ta wprowadza istotne zmiany w dotychczasowej praktyce likwidacji szkód komunikacyjnych, zwłaszcza w sytuacjach, gdy poszkodowany przed ustaleniem wysokości odszkodowania sprzedał uszkodzony pojazd lub dokonał jego naprawy.
Kontekst prawny
Przed wydaniem omawianej uchwały w orzecznictwie Sądu Najwyższego istniały rozbieżności dotyczące metody ustalania wysokości odszkodowania w przypadkach, gdy poszkodowany naprawił pojazd lub zbył go w stanie uszkodzonym. Dominująca linia orzecznicza dopuszczała możliwość ustalania odszkodowania na podstawie tzw. metody kosztorysowej, czyli hipotetycznych kosztów naprawy, niezależnie od faktycznych działań poszkodowanego. Taka praktyka miała na celu zapewnienie pełnej rekompensaty za poniesioną szkodę, zgodnie z zasadą pełnego odszkodowania.
Treść uchwały III CZP 65/23
W uchwale III CZP 65/23 Sąd Najwyższy stwierdził:
„Jeżeli naprawa pojazdu przez poszkodowanego stała się niemożliwa, w szczególności w razie zbycia lub naprawienia pojazdu, nie jest uzasadnione ustalenie wysokości odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jako równowartości hipotetycznych kosztów naprawy.”
Oznacza to, że w sytuacjach, gdy poszkodowany sprzedał uszkodzony pojazd lub dokonał jego naprawy przed ustaleniem odszkodowania, wysokość świadczenia nie powinna być oparta na hipotetycznych kosztach naprawy.
Uzasadnienie uchwały
Sąd Najwyższy argumentował, że szkoda ma charakter dynamiczny, a zatem następcze działania poszkodowanego, takie jak sprzedaż czy naprawa pojazdu, wpływają na rzeczywisty zakres poniesionej szkody. W konsekwencji, ustalanie odszkodowania na podstawie hipotetycznych kosztów naprawy w takich przypadkach mogłoby prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia poszkodowanego. Sąd Najwyższy podkreślił również, że odpowiedzialność ubezpieczyciela powinna odzwierciedlać rzeczywisty uszczerbek majątkowy poszkodowanego, a nie hipotetyczne koszty przywrócenia pojazdu do stanu sprzed szkody.
Reakcje i kontrowersje
Uchwała spotkała się z mieszanymi reakcjami. Rzecznik Finansowy wyraził zaniepokojenie, wskazując, że nowe stanowisko Sądu Najwyższego może prowadzić do pogorszenia sytuacji poszkodowanych, którzy nie będą mogli uzyskać odszkodowania odpowiadającego pełnym kosztom naprawy w sytuacji, gdy zdecydują się na sprzedaż uszkodzonego pojazdu lub jego naprawę przed ustaleniem odszkodowania. Rzecznik podkreślił również, że takie podejście może naruszać konstytucyjną zasadę równości wobec prawa oraz być sprzeczne z obowiązkami wynikającymi z dyrektyw unijnych dotyczących ubezpieczeń komunikacyjnych.
Z kolei inne głosy zauważają, że uchwała może wprowadzać pewność prawa i ograniczać liczbę sporów sądowych dotyczących wysokości odszkodowań, eliminując możliwość nadużyć związanych z ustalaniem odszkodowań na podstawie hipotetycznych kosztów naprawy w sytuacjach, gdy naprawa pojazdu nie jest planowana lub możliwa.
Wpływ na praktykę ubezpieczeniową
Omawiana uchwała może mieć istotny wpływ na praktykę likwidacji szkód komunikacyjnych w Polsce. Ubezpieczyciele mogą zmienić swoje podejście do ustalania wysokości odszkodowań w przypadkach, gdy poszkodowany sprzedał uszkodzony pojazd lub dokonał jego naprawy przed zgłoszeniem roszczenia. Poszkodowani powinni być świadomi, że takie działania mogą wpłynąć na obniżenie należnego odszkodowania, które będzie ustalane na podstawie rzeczywistej straty majątkowej, a nie hipotetycznych kosztów naprawy.
Podsumowanie
Uchwała Sądu Najwyższego o sygnaturze III CZP 65/23 wprowadza istotne zmiany w zakresie ustalania odszkodowań z tytułu ubezpieczeń OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Odstępując od dotychczasowej praktyki ustalania odszkodowań na podstawie hipotetycznych kosztów naprawy w sytuacjach, gdy poszkodowany sprzedał lub naprawił pojazd przed ustaleniem odszkodowania, Sąd Najwyższy podkreślił znaczenie rzeczywistego uszczerbku majątkowego. Decyzja ta wywołała kontrowersje i może znacząco wpłynąć na praktykę ubezpieczeniową oraz sytuację poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych.
Tym bardziej zatem istotne stało się rozważne oraz prawidłowe kierowanie roszczeń w sprawach szkód komunikacyjnych, a także dalsze postępowanie powypadkowe.
