W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny (TK) wydał przełomowy wyrok w sprawie o sygnaturze akt P 10/16, dotyczącym zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej zasad nabywania prawa odpowiadającego treści służebności gruntowej o charakterze służebności przesyłu w drodze zasiedzenia. Orzeczenie to może mieć ogromne konsekwencje dla właścicieli nieruchomości oraz przedsiębiorstw przesyłowych (np. energetycznych, gazowych i innych operatorów infrastruktury przesyłowej).
Czego dotyczyło pytanie prawne?
Sprawa P 10/16 została skierowana do Trybunału w związku z pytaniami prawnymi przekazanymi przez sądy rejonowe (w Grudziądzu i Brodnicy). Dotyczyły one wykładni art. 292 Kodeksu cywilnego i praktyki sądowej, zgodnie z którą przedsiębiorstwa przesyłowe — a także Skarb Państwa — mogły nabywać w drodze zasiedzenia prawo do korzystania z prywatnych nieruchomości (np. pod liniami energetycznymi, rurociągami itp.), mimo że odrębna instytucja służebności przesyłu w polskim prawie została wprowadzona do kodeksu cywilnego dopiero w 2008 r. W praktyce sądów przyjęło się bowiem doliczanie okresów posiadania służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu przez kolejne podmioty, mimo iż technicznie te posiadania dotyczyły całkiem innych służebności. Takie rozwiązanie przez lata budziło sprzeciw wielu głosów doktryny.
Co ustalił Trybunał Konstytucyjny?
Trybunał Konstytucyjny uznał, że dotychczasowa praktyka orzecznicza dopuszczająca zasiedzenie prawa odpowiadającego treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. jest niezgodna z Konstytucją RP. Podstawowe argumenty TK to:
🔹 Brak wyraźnej podstawy ustawowej — przed 2008 r. w polskim systemie prawnym nie istniała odrębna instytucja służebności przesyłu, co uniemożliwiało skuteczne nabycie takiego prawa poprzez zasiedzenie.
🔹 Ochrona prawa własności — konstytucyjne prawo własności (art. 21 i 64 Konstytucji) wymaga, aby ograniczenia własności (takie jak tytuł korzystania z nieruchomości) opierały się na wyraźnej podstawie ustawowej i były skorelowane z odpowiednią rekompensatą.
Dla prywatnych właścicieli gruntów wyrok TK oznacza:
✅ Przerwanie dotychczasowej możliwości zasiedzenia — przedsiębiorstwa nie mogą już skutecznie powoływać się na zasiedzenie służebności przesyłu dot. infrastruktury sprzed 2008 r.
✅ Otwarcie drogi do roszczeń o wynagrodzenie — właściciele działek mogą teraz domagać się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości (np. za linie energetyczne, gazociągi) — także za lata wstecz.
✅ Konieczność uregulowania tytułu prawnego — przedsiębiorstwa przesyłowe mogą być teraz zobowiązane do ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu lub innej formy tytułu prawnego (np. umowy), aby korzystanie z gruntów było zgodne z prawem. Tego samego mogą żądać również właściciele nieruchomości
Podsumowanie
Wyrok P 10/16 nie dotyczy tylko pojedynczych przypadków — jego skutki mogą być ogromne:
🔸 Dotyczy nawet milionów działek w Polsce, pod którymi znajdują się urządzenia przesyłowe (słupy, rurociągi itd.).
🔸 Właściciele gruntów mogą zgłaszać roszczenia odszkodowawcze wobec przedsiębiorstw za bezumowne korzystanie z nieruchomości, a kwoty mogą sięgać setek miliardów złotych (szacunki część komentatorów rynku).
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. w sprawie P 10/16 stanowi historyczny przełom w ochronie prawa własności. Trybunał uznał, że zasiedzenie praw odpowiadających treści służebności przesyłu sprzed 2008 r. nie mogło nastąpić, ponieważ nie istniała dla nich wyraźna podstawa ustawowa. To orzeczenie wzmacnia pozycję właścicieli gruntów oraz otwiera im drogę do skutecznego dochodzenia roszczeń wobec przedsiębiorstw przesyłowych, które korzystały z ich nieruchomości bez prawomocnego tytułu prawnego i bez odpowiedniego wynagrodzenia.
Jeśli na Twojej działce znajduje się słup energetyczny, stacja energetyczna, linie energetyczne, gazociąg lub inne urządzenie przesyłowe – NIE CZEKAJ!
Skontaktuj się z naszą Kancelarią i pozwól specjalistom oszacować Twoje roszczenie.
