Czy kredyty złotówkowe można unieważnić tak samo jak frankowe?
Sprawa o sygnaturze C-471/24 dotyczy pierwszego w historii pytania prejudycjalnego polskiego sądu do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie kredytu hipotecznego zawartego w walucie krajowej PLN, którego zmienne oprocentowanie opiera się na wskaźniku WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate). Z powództwem przeciwko bankowi PKO BP wystąpił kredytobiorca, zaś Sąd Okręgowy w Częstochowie, przed którym sprawa się aktualnie toczy, skierował do TSUE cztery pytania, na które odpowiedź możemy poznać już 12 lutego 2026 roku.
Sprawa stała się szeroko komentowanym precedensem w polskiej praktyce sądowej, ponieważ dotyczy ochrony konsumentów i sposobu stosowania wskaźników referencyjnych w umowach kredytowych — analogicznie do spraw frankowych, które – po wyrokach TSUE – spowodowały ogromne zmiany w orzecznictwie i praktyce bankowej.
Czy zatem dzień 12 lutego 2026 roku wyznaczy główny kierunek rozpoznawania spraw tzw. wiborowych w naszym kraju?
Dlaczego Sąd w Częstochowie zwrócił się do TSUE?
Sąd krajowy napotkał poważne wątpliwości co do możliwości badania postanowień umownych kredytów złotowych pod kątem ich uczciwości i zgodności z dyrektywą UE o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich (Dyrektywa 93/13/EWG). W szczególności chodziło o to, czy:
- postanowienia umowne dotyczące zmiennego oprocentowania opartego na WIBOR mogą być w ogóle objęte kontrolą na gruncie dyrektywy o nieuczciwych warunkach,
- takie postanowienia stanowią „główny przedmiot umowy” (a co za tym idzie, czy są z zasady wyłączone z kontroli abuzywności),
- niedostateczne poinformowanie kredytobiorcy o ryzyku zmiennej stopy może oznaczać naruszenie zasad dobrej wiary i równowagi kontraktowej,
- w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowień dotyczących WIBOR umowa może dalej obowiązywać z pominięciem WIBOR-u i z zastosowaniem jedynie marży banku.
Te cztery pytania są sercem sprawy i mają ogromne znaczenie praktyczne — ich odpowiedź zdecyduje o tym, czy sądy krajowe mogą oceniać kredyty oparte na WIBOR pod kątem warunków kredytowych, czy też klauzule te są z mocy prawa „nietykalne”.
Główne kwestie prawne zawarte w pytaniach prejudycjalnych
- Czy klauzule oparte na stawce WIBOR podlegają kontroli zgodności z prawem konsumenckim?
Pierwsze pytanie dotyczy interpretacji art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG — czy sądy krajowe mogą badać postanowienia dotyczące zmiennego oprocentowania opartego na wskaźniku referencyjnym WIBOR pod kątem ich zgodności z dyrektywą o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich.
Chodzi o to, czy takie postanowienia są częścią umowy, którą można poddać testowi transparentności i równowagi, czy też — jak argumentują banki — są neutralne, bo wynikają z przepisów prawa krajowego lub unijnego (np. BMR – rozporządzenia o wskaźnikach referencyjnych).
- Czy postanowienia te stanowią „główny przedmiot umowy”?
Drugie pytanie bada znaczenie tych postanowień w kontekście art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG. Jeśli np. klauzule dotyczące WIBOR-u są uznawane za „główny przedmiot umowy”, mogą być z założenia wyłączone z kontroli abuzywności, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem — co oznaczałoby, że sądy nie mogą ich badać jak zwykłe postanowienia nieuczciwe.
- Czy niewłaściwe poinformowanie o ryzyku oznacza abuzywność?
Trzecie pytanie dotyczy art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. Sąd chce wiedzieć, czy postanowienia umów, które nie ujawniają kredytobiorcom w dostateczny sposób mechanizmu ustalania WIBOR-u oraz związanych z nim ryzyk, mogą naruszać wymogi dobrej wiary i prowadzić do znaczącej nierównowagi między stronami umowy.
- Skutki stwierdzenia abuzywności — możliwość kontynuowania umowy bez WIBOR-u?
Czwarte pytanie dotyczy tego, jakie są skutki stwierdzenia abuzywności klauzul WIBOR — czy umowa może dalej obowiązywać z pominięciem mechanizmu zmiennego oprocentowania, i czy wówczas oprocentowanie określane byłoby jedynie przez stałą marżę banku.
Co prawda ostatnie pytanie nie dotyczy wprost możliwości unieważnienia umowy wiborowej, ale zahacza o tę właśnie kwestię pobocznie. Możemy zatem oczekiwać, że TSUE 12 lutego 2026 roku wypowie się, czy umowy wiborowe, które zawierają potencjalne klauzule abuzywne, mogą dalej obowiązywać po wyeliminowaniu stawki referencyjnej WIBOR, czy powinny być unieważniane.
Proceduralny przebieg przed TSUE
Na rozprawie przed TSUE w czerwcu 2025 r. Trybunał zdecydował, że w sprawie zostanie wydana opinia Rzecznika Generalnego — kluczowy etap procesu prejudycjalnego, który ma wskazać kierunek, w jakim może pójść orzeczenie TSUE. Rzecznik wydał opinię 11 września 2025 r., która — choć nie jest wiążąca — może istotnie wpłynąć na treść wyroku.
Opinia Rzecznika Generalnego
Według opinii Rzecznika Generalnego TSUE:
- Klauzule oparte na WIBOR mogą podlegać kontroli przez sądy krajowe, jeśli prawo krajowe nie nakazuje wprost ich stosowania — co oznacza, że dyrektywa o nieuczciwych warunkach ma zastosowanie do takich postanowień.
To stanowisko — jeśli zostanie za kilka dni podzielone przez TSUE — oznacza, że banki nie mogą skutecznie powoływać się na fakt, że WIBOR wynika z regulacji, by unikać oceny zgodnie z prawem UE. To z kolei otwiera pole do kontroli klauzul i potencjalnych roszczeń kredytobiorców.
Co dalej i kiedy wyrok?
Aktualnie TSUE zaplanował ogłoszenie wyroku w sprawie C-471/24 na 12 lutego 2026 r. — co czyni tę sprawę jednym z najważniejszych orzeczeń dotyczących rynku kredytów hipotecznych w Polsce.
Znaczenie praktyczne
Jeśli TSUE odpowie pozytywnie na pytania Sądu Okręgowego w Częstochowie, może to:
- umożliwić krajowym sądom badanie klauzul WIBOR pod kątem ich uczciwości i przejrzystości,
- zwiększyć ochronę konsumentów w umowach kredytowych,
- wpłynąć na możliwość eliminacji mechanizmu WIBOR z umowy i dalsze prowadzenie umowy bez tej stawki,
- stać się podstawą do wielu nowych pozwów kredytobiorców przeciwko bankom — analogicznie do efektu orzeczeń frankowych.
Podsumowanie
Sprawa TSUE C-471/24 jest kluczowym pytaniem prejudycjalnym dla polskiego systemu prawnego i rynku kredytów hipotecznych w Polsce: dotyczy tego, czy sądy krajowe mogą badać, a następnie usuwać z umów nieuczciwe klauzule związane z WIBOR-em. Jej wynik ma ogromne znaczenie zarówno dla kredytobiorców, jak i dla banków oraz całej praktyki orzeczniczej w UE.
Zostań z nami, aby być na bieżąco! Nasz komentarz do wyroku TSUE C-471/24 pojawi się w dniu 12 lutego 2026 roku.
